Nam Phi khởi xướng điều tra chống bán phá giá đối với xi măng Portland nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique

1. Thông tin vụ việc

Vụ việc được khởi xướng trên cơ sở Hồ sơ đề nghị của công ty Afrimat Industries South Africa Proprietary Limited (Afrimat), Intercement South Africa Proprietary Limited (NPC) và Dangote Cement South Africa Proprietary Limited (Sephaku) - sau đây gọi chung là Nguyên đơn. Các doanh nghiệp này cáo buộc xi măng Portland có xuất xứ hoặc nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique được bán phá giá vào thị trường Liên minh Thuế quan miền Nam châu Phi (SACU), gây thiệt hại đáng kể và đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất SACU.

- Sản phẩm bị điều tra: xi măng Portland, thuộc phân nhóm thuế 2523.29, có xuất xứ hoặc nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique.

Thời kỳ điều tra bán phá giá: từ ngày 01 tháng 01 năm 2025 đến ngày 31 tháng 12 năm 2025; thời kỳ xem xét thiệt hại: từ ngày 01 tháng 01 năm 2023 đến ngày 31 tháng 12 năm 2025.

- Biên độ bán phá giá cáo buộc đối với Việt Nam: 37,04%. Trên cơ sở so sánh giá trị thông thường và giá xuất khẩu, ITAC cho rằng có bằng chứng sơ bộ về hành vi bán phá giá đối với sản phẩm bị điều tra từ Việt Nam. Đối với Việt Nam, ITAC xác định giá trị thông thường trên cơ sở dữ liệu giá xi măng trong nước từ các bảng công bố giá vật liệu xây dựng chính thức của Sở Xây dựng tỉnh Quảng Ninh; giá xuất khẩu được xác định dựa trên số liệu nhập khẩu của Cơ quan Thuế Nam Phi (SARS), có điều chỉnh chi phí vận chuyển nội địa để đưa về mức giá xuất xưởng.

- Thiệt hại và mối quan hệ nhân quả: ITAC quyết định đánh giá gộp tác động của hàng nhập khẩu từ Việt Nam và Mozambique. Theo đơn yêu cầu, ngành sản xuất SACU bị suy giảm thị phần, lượng bán, sản lượng, lợi nhuận, mức sử dụng công suất, dòng tiền và việc làm; tồn kho tăng, tăng trưởng âm, đồng thời xuất hiện hiện tượng kìm giá và ép giá của ngành sản xuất trong nước trong giai đoạn từ ngày 01 tháng 01 năm 2023 đến ngày 31 tháng 12 năm 2025. Nguyên đơn cũng cáo buộc tồn tại đe dọa gây thiệt hại đáng kể do năng lực sản xuất có thể tự do chuyển hướng của các nhà xuất khẩu, xu hướng gia tăng nhập khẩu và tác động của giá nhập khẩu đến giá trong nước.

2. Thủ tục điều tra

- Bản câu hỏi điều tra:

ITAC đã gửi Hồ sơ đề nghị của Nguyên đơn bản công khai và Bản câu hỏi điều tra tới các nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu và hiệp hội được biết đến; ngoài ra, cơ quan đại diện thương mại của các nước xuất khẩu cũng sẽ được thông báo.

Các nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu và bên liên quan cần chủ động liên hệ ITAC trong thời gian sớm nhất để kiểm tra việc đã được ghi nhận và gửi đầy đủ Hồ sơ đề nghị của Nguyên đơn và Bản câu hỏi hay chưa. Toàn bộ Bản trả lời, bao gồm bản mật (confidential) và công khai (non-confidential), phải được gửi tới ITAC trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ban hành Thông báo hoặc kể từ ngày nhận thư gửi kèm Bản câu hỏi; thư được coi là đã nhận sau 07 ngày kể từ ngày gửi.           

ITAC có thể xem xét gia hạn Bản trả lời tối đa 14 ngày nếu bên liên quan có lý do chính đáng, được giải trình và chứng minh đầy đủ, đồng thời yêu cầu gia hạn phải được gửi trước khi hết thời hạn 30 ngày ban đầu. ITAC nêu rõ việc chỉ viện dẫn lý do không đủ thời gian là không được chấp nhận; cơ quan đại diện ngoại giao cũng không thể đề nghị gia hạn thay cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Đối với thông tin mật, doanh nghiệp phải đồng thời nộp bản công khai phù hợp, nêu rõ phần thông tin bị lược bỏ, lý do bảo mật và bản tóm tắt cho phép hiểu hợp lý nội dung thông tin mật. Việc không nộp bản trả lời công khai đầy đủ, đáp ứng các quy định nêu trên tại mục Thông tin mật, sẽ bị coi là hồ sơ đệ trình không đầy đủ.  

Các bên cũng cần bảo đảm rằng khi thuê tư vấn, các đơn vị tư vấn đó có thể sẵn sàng tham gia và hỗ trợ vào thời điểm cần thiết, nhằm bảo đảm tuân thủ các thời hạn nêu trên. Các bên cũng cần bảo đảm rằng toàn bộ thông tin được yêu cầu trong Bản câu hỏi liên quan được cung cấp đầy đủ, đúng mức độ chi tiết và theo đúng định dạng quy định. Bản câu hỏi được xây dựng nhằm bảo đảm ITAC có đầy đủ thông tin cần thiết để đưa ra kết luận phù hợp với các quy định của Ủy ITAC.

Các bên gặp khó khăn trong việc cung cấp thông tin theo yêu cầu hoặc trình bày thông tin theo đúng định dạng quy định được khuyến nghị gửi văn bản đề nghị ITAC ngay từ giai đoạn sớm để xin phép được áp dụng định dạng khác với Bản câu hỏi hoặc cung cấp thông tin theo một định dạng thay thế có thể đáp ứng yêu cầu của ITAC. ITAC sẽ xem xét thỏa đáng các đề nghị này nếu bên đề nghị đưa ra được lý do chính đáng.

- Thẩm tra tại chỗ:

ITAC có thể tiến hành thẩm tra thông tin tại chỗ (tại trụ sở của bên cung cấp thông tin); đối với doanh nghiệp xuất khẩu, việc thẩm tra dự kiến được thực hiện trong khoảng từ 03 đến 05 tuần sau khi nộp bản trả lời.

ITAC có thể từ chối xác minh những thông tin không đầy đủ hoặc không được cung cấp theo đúng định dạng yêu cầu, trừ trường hợp Ủy ban đã đồng ý bằng văn bản cho phép sử dụng định dạng khác với định dạng quy định. Trường hợp thông tin không được nộp đầy đủ, đúng hạn hoặc không thể thẩm tra, ITAC có thể bỏ qua thông tin đó và đưa ra kết luận trên cơ sở các dữ kiện sẵn có (thường là bất lợi).

- Điều trần công khai:

Các bên liên quan có thể đề nghị ITAC tổ chức phiên điều trần trong quá trình điều tra để trình bày quan điểm/lập luận trực tiếp trước ITAC tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình điều tra, với điều kiện nêu rõ lý do tại sao không thể chỉ dựa vào việc đệ trình bằng văn bản.  

ITAC có thể từ chối tổ chức phiên điều trần nếu việc tổ chức phiên điều trần có thể gây chậm trễ không cần thiết đối với việc hoàn tất kết luận.

Bên đề nghị tổ chức phiên điều trần phải cung cấp cho Ủy ban chương trình chi tiết, đồng thời cung cấp bản thông tin chi tiết, bao gồm cả bản công khai, về các nội dung dự kiến được thảo luận tại phiên điều trần ngay tại thời điểm gửi đề nghị.

3. Thông tin liên hệ của Cơ quan điều tra

Bản trả lời Bản câu hỏi và mọi thông tin liên quan đến vụ việc, cũng như các lập luận liên quan đến cáo buộc bán phá giá, thiệt hại đáng kể và nguy cơ gây thiệt hại đáng kể, phải được gửi bằng văn bản đến địa chỉ sau:  

Địa chỉ nhận trực tiếp (Physical address):

Giám đốc cấp cao: Phòng Xử lý phòng vệ thương mại I

Ủy ban Quản lý Thương mại Quốc tế

Khối E – Khuôn viên DTI

77 đường Meintjies

Sunnyside

Pretoria

Nam Phi

Địa chỉ bưu chính (Postal address):

Giám đốc cấp cao: Phòng Xử lý phòng vệ thương mại I

Ủy ban Quản lý Thương mại Quốc tế

Túi thư riêng X753

Pretoria 0001

Nam Phi

Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, các bên có thể liên hệ với các cán bộ điều tra sau: Bà Charity Mudzwiri (Cramaposa@itac.org.za), Ông Ephraim Mogashoa (Emogashoa@itac.org.za) và Ông Edgar Nkogatse (Enkogatse@itac.org.za). 

4. Các vụ việc trước đây liên quan đến Việt Nam

Trước vụ việc xi măng Portland, ITAC đã điều tra chống lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá đối với lốp xe ô tô con, xe buýt và xe tải, với cáo buộc hàng hóa Trung Quốc được chuyển hướng qua Việt Nam, Thái Lan và Campuchia. Vụ việc được khởi xướng ngày 20 tháng 9 năm 2024 theo Thông báo số 2731/2024. Tại kết luận sơ bộ tháng 5 năm 2025 (Báo cáo ITAC số 748), ITAC áp dụng biện pháp tạm thời 8,78% đối với Sailun (Vietnam) Co. Ltd và 41,47% đối với các nhà sản xuất Việt Nam khác không thuộc diện loại trừ hoặc không hợp tác đầy đủ; một số doanh nghiệp Việt Nam hợp tác đầy đủ được xác định không lẩn tránh.

Ngày 27 tháng 3 năm 2026, ITAC ban hành Thông báo số 3863/2026 chấm dứt vụ việc do Bộ trưởng Thương mại, Công nghiệp và Cạnh tranh Nam Phi không phê duyệt khuyến nghị của ITAC và thời hạn 18 tháng theo quy định đã hết; vì vậy không có thuế chống lẩn tránh cuối cùng được áp dụng. Mặc dù đây là vụ điều tra chống lẩn tránh, không phải điều tra chống bán phá giá trực tiếp đối với hàng hóa có xuất xứ Việt Nam, vụ việc cho thấy trong trường hợp doanh nghiệp hợp tác đầy đủ, toàn diện với ITAC trong các giai đoạn của vụ việc, vụ việc có thể đạt kết quả tích cực.  

5. Đề nghị phối hợp

Nhằm ứng phó hiệu quả với vụ việc trên, bảo vệ quyền và lợi ích của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, Cục PVTM trân trọng đề nghị Hiệp hội và các doanh nghiệp sản xuất/xuất khẩu liên quan:

- Chủ động liên hệ ITAC để xác nhận việc nhận được Hồ sơ đề nghị và Bản câu hỏi điều tra, nghiên cứu kỹ yêu cầu của cơ quan điều tra và nộp Bản trả lời đầy đủ, đúng thời hạn nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của doanh nghiệp; cân nhắc việc thuê tư vấn để hỗ trợ xử lý vụ việc nếu cần thiết; tham gia và hợp tác đầy đủ với cơ quan điều tra trong các giai đoạn/thủ tục của vụ việc.  

- Liên hệ và phối hợp chặt chẽ với Cục PVTM để trao đổi thông tin về các doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu sản phẩm bị điều tra sang SACU; tình hình tham gia, xử lý vụ việc của các doanh nghiệp thành viên; và phản ánh kịp thời các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình tham gia vụ việc để nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ Cục PVTM.

Thông tin chi tiết đề nghị liên hệ: Phòng Xử lý phòng vệ thương mại nước ngoài, Cục PVTM, Bộ Công Thương, 54 Hai Bà Trưng, phường Cửa Nam, Hà Nội; chuyên viên phụ trách: Bùi Anh Dũng; email: dungban@moit.gov.vn, nganha@moit.gov.vn; điện thoại: 0968.456.865

Tải Thông báo khởi xướng điều tra và Bản câu hỏi cho nhà xuất khẩu tại đây.